Van “democratie” naar dictatuur
Musharraf is inderdaad een ondemocratische schurk. Maar er staat teveel op het spel om de Pakistaanse leider nu in de steek te laten.
De Amerikaanse en Britse regeringen hebben aangekondigd de steun aan Pakistan te "heroverwegen" en de eerste verontwaardigde krantencommentaren zijn al van de persen gerold; generaal Pervez Musharraf heeft afgelopen weekend de noodtoestand afgekondigd in het land en liet de kritische opperrechter Iftikar Chaudhry oppakken, alsmede honderden politieke opponenten. Een tweede "coup binnen een coup" dus, aangezien de leider in 1999 ook middels een staatsgreep aan de macht kwam.
Musharrafs optreden verdient niet de schoonheidsprijs, maar de Verenigde Staten en de Europese landen moeten even een pas op de plaats maken alvorens zijn positie verder te ondermijnen. Pakistan is te fragiel en tevens te belangrijk om zonder nadenken op de weg richting democratie te worden geduwd.
De Pakistaanse staat reikt niet tot aan alle landsgrenzen. In grote delen van het bergachtige grensgebied met Afghanistan heeft zij geen gezag. De stammen aldaar regelen hun zaakjes zelf, belastingen worden er niet of nauwelijks geïnd en de madrassas — orthodox-islamitische scholen gefinancierd door Saoedi-Arabië — zijn er populairder dan in andere regio’s in Pakistan. Agenten van de Pakistaanse veiligheidsdienst ISI spelen er bovendien nog altijd een dubbelrol in de strijd tegen de Taliban; tot september 2001 leverden zij steun aan het toen nog Afghaanse regime, en velen zien niet in waarom hun voormalige vrienden ineens vijanden zijn geworden.
Musharraf kan niet zomaar korte metten maken met deze zaken. Zijn positie is — vanzelfsprekend — niet onomstreden, zijn bondgenootschap met de VS maakt hem impopulair bij vriend én vijand, en de repressie van extremisme geschiedt niet zonder collateral damage. Hoewel procentueel gezien slechts weinig Pakistaanse kinderen hun opleiding genieten aan een madrassa, zijn het veelal wel de armsten, die weinig alternatieven hebben. Het sluiten van die scholen kan dus ook niet zonder slag of stoot.
Toch vormen de islamitische scholen een groot struikelblok voor de ontwikkeling van Pakistan en zullen ze vroeg of laat moeten worden aangepakt. Momenteel bezoeken één tot twee miljoen kinderen — de schattingen lopen uiteen — de duizenden madrassas die het land rijk is. Jaarlijks betreden dus duizenden jongeren de arbeidsmarkt die de Koran van A tot Z kunnen citeren, weten dat joden en Amerikanen de schuld zijn van alle ellende in de wereld, maar geen baggage hebben die hen in staat stelt een constructieve bijdrage te leveren aan de Pakistaanse economie. Het laat zich raden dat extremisten in de madrassa-alumni een wervingspotentieel zien om de vingers bij af te likken.
Bovendien is het onduidelijk in hoeverre het "reguliere" onderwijs in het land tegenwicht biedt aan de radicale ideeën die deze scholen propageren. Men kan zich afvragen of de werken van Immanuel Kant en Alexis de Tocqueville voorkomen in de curricula van Pakistaanse universiteiten. Ik heb mijn twijfels. Het Westen moet wellicht meer realisme tentoonspreiden ten aanzien van de aard van Pakistan. Het is een land dat bijna uitsluitend wordt bevolkt door moslims. Politiek en samenleving zijn logischerwijs gestoeld op ideeën — over de rol van religie, staat en vrijheid in de maatschappij — die onze liberaal-democratische waarden niet reflecteren.
De eliminatie van Musharraf zal het land geen liberale democratie brengen. Ze zal wellicht leiden tot verkiezingen, maar de kiesgerechtigden in Pakistan kiezen niet voor een partij die liberalisme, secularisme en persvrijheid hoog in het vaandel heeft staan. Zij zullen stemmen op partijen die sterk gezag, stabiliteit en islamitische waarden centraal stellen. In het ergste geval brengen zij islamitische extremisten aan de macht die vervolgens de grondwet weer terzijde schuiven en een theocratie naar Iraans model vestigen.
In dit scenario krijgen islamisten voor het eerst in hun bestaansgeschiedenis de beschikking over een kernwapen. Het spreekt voor zich dat het Westen alles in het werk moet stellen om dat te voorkomen. Het ondermijnen van Musharrafs positie hoort daar niet bij.
november 6, 2007 at 07:51
Dat er binnen de islamitische habitat weinig feeling is voor democratie, mag uit de zoveelste staatsgreep in Pakistan blijken. Het onderdrukkende karakter van de islam moet zowel de islamitische mens als de politieke structuur zo sterk beïnvloed hebben, dat democratie er als een zonderling verschijnsel gezien wordt.
Met etniciteit heeft het weinig te maken, want de grens van de democratie loopt keihard tussen de Indiërs van Pakistan en India, welk laatste land ook nog eens op weg is een economisch superland te worden.
Wie in Engeland Indiër is loopt vijf maal meer kans werkeloos te worden als die moslim is dan wanneer die Hindoestaan zou zijn. Ook in economisch opzicht lijkt de islam een belemmering op de vooruitgang.
Het komt nogal vaak voor dat er een staatsgreep nodig is om een totalitaire moslimsstaat te verijdelen. In Algerije moest men de verkiezingsuitslag uit de weg gaan om te voorkomen dat het fundamentalistische Fis er de macht kreeg.
In Turkije werd iets soortgelijks ondernomen met Erbakans Welvaartspartij, en waakt het leger over de politieke richting.
Voor het Westen zou het lood om oud ijzer moeten zijn, waar het de politieke structuur van de moslimlanden betreft. Als het dan toch godsonmogelijk (en dat voor een atheïst) is dat islam en democratie door dezelfde deur schrijden, dan maar niet. Het blijft een Mussert of Moskou-keuze met die landen, zolang de vroegmiddeleeuwse woestijnideologie er de staat in de staat gevestigd weet te houden.
Als Musharraf het Westen beter uitkomt dan een religieuze gek, dan moet het maar.
En van linkse zijde zal er wel weer een ethische millimetercopulatie op volgen, want in die kringen heeft ooit het idee postgevat dat alles wat slecht voor het Westen is, goed voor links is. Daarom mag het ook merkwaardig gevonden worden dat de financiële steun aan Pakistan per direct gestopt is, en Nederland ondertussen op een eervolle tweede plaats staat als donorland aan het genocidenregime van Soedan.
november 6, 2007 at 10:33
Pakistani brigadier S.K.Malik
“But in Islam war is waged to establish supremacy of the Lord only when every other argument has failed to
convince those who reject His Will and work against the very purpose of the creation of mankind.”
“Many Western Scholars have pointed their accusing fingers at some of the above verses in the Qur’an to be
able to contend that world of Islam is in a state of perpetual struggle against the non-Muslims. As to them it is a
sufficient answer to make… that the defiance of God’s authority by one who is His slaves exposes that slave to
the risk of being held guilty of treason and as such a one, in the perspective of Islamic law, is indeed to be
treated as a sort of that cancerous growth on that organism of humanity…. It thus becomes necessary to remove
the cancerous malformation even if it be by surgical means, in order to save the rest of humanity.”
november 6, 2007 at 10:34
Hé Mark,
Ik denk dat we Pakistan inderdaad voor Pakistan moeten laten. Niet mee bemoeien: houden zo. Laat Amnesty maar lekker schreeuwen, nodig de ambassadeur uit voor de show en hou je afzijdig.
Het is niet de schuld van het Westen wat daar gebeurt, maar van die mensen zelf.
Gewoon non-interventie hanteren, wat in dit geval gelijkstaat aan ‘realisme’.
Handel prima, politieke bemoeienis nee. Anders krijgen we weer de schuld, wat leidt tot nog meer haat.
Ik zag dat de Pakistanen boos waren op Musharraf en niet op de VS. Dat was verfrissend.
Gr.
november 6, 2007 at 10:58
Non-interventie zou ik niet willen voorschrijven, Jimmy. We kunnen niet het risico lopen dat de baardmannen straks een kernwapen in handen krijgen. We zouden juist niet als een stel Jimmy Carters de banden met Musharraf moeten verbreken. Ik sluit me meer aan bij Filantroops opmerkingen (waarvoor dank).
Dirk, bedankt voor het interessante citaat!
januari 6, 2008 at 21:45
Helaas nog onvermeld gebleven is het feit dat de meeste aanslagen en pogingen er toe in de UK sporen hebben die leiden naar Pakistan. Non-interventie klinkt leuk maar op een bepaald moment is de grens toch echt bereikt.
juli 26, 2009 at 10:01
well.. it’s like I thought!